Zien zonder te kijken, met Hans Aarsman in het theater

Hans Aarsman in de Kleine Komedie. Dan verwacht je geen theater, meer een college. En inderdaad, als het publiek naar binnen loopt, staat Aarsman als een echte docent een kopje thee te drinken op het podium. De eerste slide al in beeld: ‘It’s human nature to see, only what we expect to see‘.

Aarsman kijkt zo goed naar foto’s, dat hij er nieuwe dingen in ziet. En dat schrijft hij dan op voor de Volkskrant. Ik zag hem ooit spreken bij TEDx Amsterdam, dat was een groot succes, later demonstreerde Aarsman dat zijn rubriek ook goed werkt op televisie, bij De Wereld Draait Door. Het theater is een logische volgende stap. Drie keer de Kleine Komedie. Drie keer uitverkocht. Gelukkig komen er in mei twee extra voorstellingen, en kan ik u bij dezen van harte aanbevelen daar heen te gaan.

Aarsman maakt het zichzelf wat minder makkelijk dan in zijn televisieoptredens. Hij gaat verder dan het ‘dat had je op die foto niet gezien he?’-effect. Dat gebruikt hij tijdens de show slechts als opwarmertje, maar daarna neemt hij het hele begrip ‘zien’ op de schop. Hij betoogt dat onze verwachtingen weggestopt moeten worden – vandaar die eerste slide, een citaat uit Sherlock Holmes -, en dat het klassieke schoonheidsideaal van fotografie – mooie compositie, prachtige lichtval – ons beperkt. Duizenden mensen hebben het Afghaanse meisje met de groene ogen aan de muur hangen, maar wie denkt er nu echt na over wat zij heeft meegemaakt? Die constatering van Aarsman deed me denken aan een citaat uit de film Closer (2004).

Natalie Portman, in de rol van de rebelse jongedame Alice, bezoekt een fotoexpositie met als thema ‘Strangers’. Als iemand haar vraagt wat ze van de foto’s denkt, antwoordt ze als volgt:

It’s a lie. It’s a bunch of sad strangers photographed beautifully, and… all the glittering assholes who appreciate art say it’s beautiful ’cause that’s what they wanna see. But the people in the photos are sad, and alone… But the pictures make the world seem beautiful, so… the exhibition is reassuring which makes it a lie, and everyone loves a big fat lie.

Aarsman pleit voor een nieuw soort schoonheid. Dat je kijkt naar een foto die esthetisch gezien misschien niet mooi is, maar wel een mooie betekenis heeft. Hij demonstreert dat met een hilarische uiteenzetting over een historisch moment in de Nederlandse geschiedenis (die ga ik hier niet verklappen). Door de grande finale van de show bleef ik nog even in m’n stoel zitten. Aarsman overtuigt het publiek dat je soms echt kan zíén, zonder te kijken.

Goed, dat klinkt waarschijnlijk allemaal wat vaag. Ik vrees dat u er 25 of 26 mei zelf achter moet komen.

Om af te sluiten een oproep: meer colleges alstublieft! In de tijd dat de informatie je om de oren vliegt, wil je af en toe gewoon even zitten en door een expert uitgelegd krijgen hoe iets nu écht zit. Zoals Aarsman over fotografie. Blokhuis over muziek. Of Zwagerman over kunst.

Welke professors, explicateurs, experts staan er nog meer op? Ik zoek u graag in het theater op.