1. door Ernst-Jan Pfauth
  2. 27 juli 2012

Crowdfunding als gedwongen liefdadigheid

Misschien heeft u eerder in deze krant weleens gelezen over een nogal springerige jongeman uit Delft die alle billboards op Times Square wil vervangen door kunst. Justus is zijn naam en inmiddels woont hij in New York om zich suf te lobbyen bij de grootste mediabureaus ter wereld. Met freelance designopdrachtjes betaalt hij zijn appartementje in Brooklyn.

Jongensdroommateriaal, ware het niet dat een storm zijn laptop vernielde. Opeens had hij geen werktuig meer. Zou zijn kunstdroom ten einde komen? Justus wist dat hij iets moest doen.., en begon met een bordje in zijn hand te dansen op Times Square. Als je 10 dollar voor een nieuwe laptop doneerde, schreef Justus je naam op dat bordje. Als je daar nog 10 dollar bovenop legde, graveerde Justus jouw naam op de laptop. Al binnen twee dagen stond de teller op 1.600 dollar.

Niet dat het me verbaasde. Het afgelopen jaar heb ik vrienden bij andere vrienden 5.000 euro zien ophalen voor literair tijdschrift Das Magazin en 30.000 euro voor online tijdschrift hard//hoofd. Afgelopen week alleen al ontving ik twee verzoeken om kleine investeringen. Eén voor een Italiaans restaurant in Amsterdam-West en eentje voor een online cadeauservice.

Het label dat bij deze trend past? Crowdfunding. Het werkt als volgt: je stelt een doel – 1.600 euro voor een dansvoorstelling – en geeft aan voor welke datum je dat doel wilt halen. Daarnaast verzin je beloningen die vaak op de ijdelheid van donateurs inspelen. ‘Als u 20 euro doneert, tonen we uw naam in de aftiteling.’ ‘Bij 1.000 euro komen we bij u thuis dansen.’ Als het beoogde geldbedrag niet voor de afgesproken datum gehaald wordt, krijgt iedereen de investering terug.

Kickstarter.com is de populairste crowdfundingsdienst. 44 procent van de ingediende projecten waren succesvol en haalden samen 246 miljoen dollar op (cijfers). Zeven projecten scoorden een miljoenenopbrengst. Dat waren ook meteen de ‘zuiverste’ aanbiedingen. Zo bedacht het bedrijf Pebble een iPhone-horloge. Ze hadden minimaal 100.000 dollar nodig om de gadget te ontwikkelen. Wie van tevoren 99 dollar doneerde, kreeg ’m thuisgestuurd. Dan is er echt sprake van funden, investeren. Je krijgt waar voor je geld.

Maar bij veel projecten ligt dat ingewikkelder. Een Londense fotograaf vertelde me dat hij gek werd van al die crowdfundprojecten van collega-fotografen. „Ik voel me dan verplicht te doneren. Je wordt schuin aangekeken als je het niet doet.”

Dat maakt crowdfunden in de meeste gevallen een vorm van gedwongen liefdadigheid. Reken maar dat als ik ooit ga crowdfunden Justus zich verplicht voelt mij óók geld te geven. En die gasten van het literaire tijdschrift weet ik ook te vinden. Met z’n allen bouwen we onder de noemer crowdfunding een enorm netwerk van onderlinge schuldenlasten op. Wanneer ga jij cashen?