Interview: hoe kunst de journalistiek kan verrijken

Voor de VPRO en De Correspondent presenteer ik samen met de geweldige Marian Cousijn een talkshow over kunst: Artfest. We voeren kunstgesprekken zonder bewijsdrang.

De laatste editie ging over kunst die ophef veroorzaakt (vandaar die kunstdildo’s op tafel).

Er schoof een kunstenaar aan die bijna als een soort oorlogsjournalist te werk gaat.

Ronald Ophuis schildert dingen waar je niet geconfronteerd mee wilt worden, zoals groepsverkrachtingen en moordpartijen.

Ronald Ophuis, Girl with Gun, Sierra Leone 2001 (2011)
Ronald Ophuis, Girl with Gun, Sierra Leone 2001 (2011)

Waarom? Om de pijn die er op de wereld is te kunnen verwerken. Hij wil dat wij – als afgestompt mediapubliek – echt kunnen voelen waar de mens toe in staat is. En dus niet een nieuwsberichtje over een burgeroorlog lezen, even ‘erg zeg’ denken, en dan de bladzijde weer omslaan.

Nee, Ophuis wil dat we nadenken waarom mensen elkaar verschrikkelijke dingen aandoen.

Zo gaat hij te werk:

  • Hij reist naar een gebied waar het oorlog was – zoals Sierra Leone – en interviewt slachtoffers én daders (‘Wat deden jullie met de vrouwen na de verkrachtingen?’)
  • In zijn atelier laat hij acteurs de verhalen die Ophuis hoorde naspelen. Die fotografeert hij. Dit is zijn ‘schetsproces’. Daarna schildert hij.

Ik bewonder Ophuis enorm om hoe hij zijn verschrikkelijke werk in dienst stelt van de maatschappij én hoe zorgvuldig hij erover vertelt.

Indrukwekkende tentoonstelling van Snowden-onthuller Laura Poitras

Bij De Correspondent geven we zelf onze boeken uit. We zien een boek als een logische stap in het journalistieke proces. Zo heeft Rutger Bregman op De Correspondent samen met lezers zijn ideeën over het basisinkomen gevormd. Logisch dat hij die dan vervolgens bij een groter publiek wil introduceren met een medium waar je lezers uren vast kunt houden. De benodigde expertise we in door met freelancers samen te werken.

Laura Poitras gaat nog verder

Als je zo verder denkt, kun je als journalistiek medium bijvoorbeeld ook zelf documentaires maken. Of toneelstukken. Of… een tentoonstelling.

Zo zag ik in New York een tentoonstelling van Laura PoitrasContinue reading “Indrukwekkende tentoonstelling van Snowden-onthuller Laura Poitras”

De VPRO komt Artfest filmen

Samen met correspondent Beeldende Kunst Marian Cousijn presenteer ik Artfest, de kunsttalkshow zonder bewijsdrang. We praten er op een toegankelijke én intelligente manier over kunst, en hebben per aflevering een duidelijk thema. Zoals Geld, Webart en Copyright.

‘Pfauth en zijn professionele kunsttafeldames laveerden zonder moeite in het gebied tussen onbegrijpelijk jargon en jip-en-janneketaal’ – De Volkskrant

De eerstvolgende editie is op donderdagavond 24 maart in de Tolhuistuin in Amsterdam (kaartjes zijn hier te krijgen, Facebook Event hier). We hebben het over wat kunst ons leert over de natuur, en over het behoud ervan.

VPRO

Tot onze grote vreugde komt de VPRO het met vier camera’s filmen voor hun site. Zo kan iedereen die er op die avond niet bij kon zijn de afleveringen makkelijk terugkijken.

Vet: Salman Rushdie beveelt m’n fotocollectie aan

Al drie jaar lang verzamel ik foto’s van werkende schrijvers op writersatwork.pfauth.com. Dat ging allemaal lekker z’n gangetje. Niets aan de hand. Tot een paar dagen geleden.

Toen tweette Salman Rushdie dat hij zijn foto gevonden had:

Nu denk ik bij elke levende schrijver die ik upload: maar wat zou hij/zij van dit fotootje vinden?

PS. Elke dag zo’n foto ontvangen? Volg de Tumblr of het twitteraccount:

De Rembrandt van de tuinen maakt geen notities

In de architectuur hebben ‘we’ Koolhaas, in de mode Viktor & Rolf en in de tuinen hebben we Piet Oudolf, vooral bekend van het High Line Park in downtown Manhattan.

Uit een profiel door Vrij Nederland (inclusief tuinontwerp voor eigen gebruik):

“Piet Oudolf beschrijft hoe hij de eerste keer langs de roestige verhoogde spoorlijn liep, van het Meatpacking District naar Hell’s Kitchen. ‘Ik liep te kijken, ik overlegde niet, ik observeerde alleen maar en al wandelend vormde zich een eerste schetsontwerp in mijn hoofd.’ Notities maakt hij nooit meer. ‘Vroeger deed ik dat wel, maar het is als met het opschrijven van dromen, als ik het teruglas, dacht ik altijd: waarom heb ik dit in godsnaam opgeschreven? Alles wat ik bewust of onbewust registreer, komt er op een zeker moment wel uit. En zo niet, dan was het dus niet belangrijk.’”

Ai Wei Wei: veel over gehoord, maar zijn kunst nog nooit gezien

Herkenbaar?

Toen ik vorige week in Berlijn was, stuitte ik toevallig op een tentoonstelling van de Chinese kunstenaar.

Die bleek behoorlijk indrukwekkend, omdat Ai Wei Wei zijn politieke overtuigingen – bij wijze van protest – heel esthetisch overbrengt. Zo schilderde hij vazen uit de Han-dynastie over met BMW-lak en maakte hij de slechte bouwmaterialen die tot de vele doden bij de Sichuan-aardbeving na in marmer.

Op één indrukwekkende uitzondering na dan: de isoleercel waar hij 81 dagen in werd vastgehouden door de autoriteiten maakte hij één-op-één na.

Mocht je net als ik eens op Ai Wei Wei stuitten – in de boekhandel, online, de krant – kijk dan wat verder dan de berichtgeving over zijn politieke situatie. Zeer de moeite waard.

Deze diashow vereist JavaScript.

Het inleiden van een megalomaan filmproject over de ondergang van de mensheid. Doet u mee?

Aanstaande zondag kan er een nieuwe wereld voor u opengaan. De wereld van Matthew Barney, naar verluidt een van de meest indrukwekkende filmmakers van deze tijd.

Dit is Matthew Barney
Dit is Matthew Barney

Eerlijk gezegd, ik kende de beste man niet heel goed, maar mensen die ik serieus neem, zeggen dat Barney een briljante filmmaker is, dat ze jaren na zijn meestwerk The Cremaster Cycle gewacht hebben op zijn Grote Volgende Werk.

Nou, die is af, en wordt deze week tijdens het Holland Festival vertoond in EYE Amsterdam. Vriend Tim de Gier en ik hebben vier meestervertellers gevraagd om The River of Fundament in te leiden. Niet alleen voor kenners, ook voor hen die wel eens eindelijk kennis willen maken met Mr. Barney.

Dit is het programma dat we bedacht hebben voor aanstaande zondagmiddag 22 juni:

Joost de Vries introduceert Norman Mailer

De Amerikaan Norman Mailer (1923 – 2007) wordt nu vooral herinnerd als de auteur die als eerste de ‘hipster‘ powerduidde (in 1957, mind you) en een controversiële biografie schreef over Marilyn Monroe.

Wat weinigen nog weten is dat hij jaren werkte aan een magnum opus die vervolgens genadeloos flopte: Ancient Evenings (1983). Voor zijn nieuwe werk heeft Barney uitgerekend dit boek uitgekozen om te verfilmen.

Auteur Joost de Vries vertelt wie Mailer was, en hoe die tot zo’n draak van een boek kwam.

Norman Mailer poseert samen met New York
Norman Mailer poseert samen met New York

Isis en Osiris, wie zijn dat ook alweer?

Ancient Evenings, en dus Barney’s film, draait om de Egyptische mythe van Isis en Osiris. Historicus Emilie van Opstall frist ons geheugen op met een spoedcollege.

Seti_I._Worshipping_Osiris,_Isis,_and_Horus._(1884)_-_TIMEA

Ok, Norman Mailer, Isis en Osiris in the pocket, maar wat is de relatie tussen de auteur en Barney?

Wandelende filmbibliotheek Anna Abrahams van EYE vertelt over de relatie tussen Norman Mailer en het medium film. De man bezocht obscure filmavondjes in het New York van de jaren zeventig die inmiddels legendarisch zijn. Veel bizarre en prachtige fragmenten!

Wanneer jaren zeventig-esthetiek Egyptische mythologie ontmoet
Wanneer jaren zeventig-esthetiek Egyptische mythologie ontmoet

Tijd voor de finale: maak kennis met Matthew Barney

Met alle kennis over Mailer, de Egyptische legende en jaren zeventig-films in het achterhoofd zijn we klaar voor het werk van Matthew Barney himself. Kunstjournalist Marian Cousijn leidt zijn werk in en we kijken naar een prachtige cameo uit Barney’s laatste film van …. Norman Mailer!

De cirkel is rond. Iedereen tevreden naar huis. Verlicht door de kennismaking met Barney.

Kom ook! Zondag 22 juni! 16:30!

Kaartjes zijn voor slechts 5 euro verkrijgbaar bij het Holland Festival

(en de wereld laten weten dat u ook komt kan uiteraard op Facebook).

Ga vooral zelf kijken naar Alain de Bottons post-its in het Rijksmuseum

Wat kan kunst je over jezelf leren? De populaire filosoof Alain de Botton doet in het Rijksmuseum een poging die vraag te beantwoorden. Dat leidt tot veel kritiek. Maar ik vond het het inspirerendste bezoek dat ik ooit aan het Rijksmuseum bracht en zijn wandeling met post-its een uitstekende voorzet voor een rijkere museumbeleving.

Lees mijn column bij De Correspondent

Breng een kunstzinnige avond door met Charlotte Mutsaers, Joost Conijn en De Staat

Kent u ArtFest? Dat is een soort Literaturfest, maar dan over kunst.

‘Pfauth en zijn professionele kunsttafeldames laveerden zonder moeite in het gebied tussen onbegrijpelijk jargon en jip-en-janneketaal’

Zo schreef de Volkskrant na de eerste editie van ArtFest.

Maandag vindt de tweede episode plaats.

Samen met Ann Demeester (directeur van het Frans Hals Museum en De Hallen) en Marian Cousijn (Upstream Gallery) bespreken we in een onbevangen sfeer kunstwerken die drie bijzondere gasten hebben uitgekozen.

Begrijpelijk voor de leek, verrassend voor de kenner.

Zij maken hun opwachting:

Charlotte Mutsaers over een kunstwerk dat 40 bij 30 centimeter meet

Charlotte Mutsaers bij De Wereld Draait Door
Charlotte Mutsaers bij De Wereld Draait Door. Daniël, die jongen links in beeld, zit aanstaande maandag gewoon weer achter de schermen.

Joost Conijn over de praktische ongemakken van de kunst (zoals een zelfgebouwd vliegtuig)

Het vliegtuig van Joost Conijn.
Joost vloog met een zelfgebouwd vliegtuig over Afrika. Ja. Echt.

Rocco Hueting (De Staat) over Joseph Beuys

Hij is de meneer met het lange haar en de toetsen die ook blijkt te kunnen rappen:

Kaartjes kosten 8 euro als je ze online koopt.

Streven naar innerlijke noodzaak met Kandinsky

De Amsterdamse Stadsschouwburg vroeg me voor de rubriek ‘Lieveling‘ naar mijn favoriete kunstenaar of kunstwerk. Ik ben zo vrij geweest het e-mailinterview naar pfauth.com te copy-pasten.

Wat is je favoriete kunstenaar of kunstwerk?

Een paar jaar geleden had ik het heel moeilijk gevonden om antwoord op deze vraag te geven, omdat ik geen flauw idee had wat mijn kunstsmaak was. Daarom besloot ik in 2008 om de werken die me raakten te fotograferen en op te slaan in het programma Evernote. Dan zou ik de verzameling later nog eens kunnen raadplegen om overeenkomsten tussen die werken te ontdekken. Nou, dat is gelukt.

Weet je nog toen je het voor het eerst zag, of wanneer het de grootste indruk op je maakte? Heb je daar een leuke anekdote bij?

Het is bijna te mooi om waar te zijn, maar de kunstenaar die ik nu als favoriet noem, was ook de schilder die ik voor het eerst vastlegde in Evernote: de Rus Wassily Kandinsky (1866 – 1944). In het Stedelijk Museum fotografeerde ik op 16 juli 2008 ‘Deux Entourages’. Nu ik dat schilderij weer zie, vind ik het niet eens heel spectaculair, maar misschien komt dat omdat ik inmiddels weet hoe overweldigend andere schilderijen van Kandinsky kunnen zijn. Daar kwam in september 2011 achter, toen ik in New York een overzichtstentoonstelling in het Guggenheim bezocht. Aan het begin van de rotunda zag ik zijn eerste schilderijen en hoe hoger ik liep, hoe abstracter zijn werken werden. Toen ik de nok van het Guggenheim bereikt had, ging ik met de lift naar beneden om de hele tentoonstelling nog een keer te bekijken. Dat heb ik tot nu toe maar één keer in mijn leven gedaan.

Wat maakt het zo bijzonder?

Normaal interesseert abstracte kunst me niet zo en ik vroeg me af waarom Kandinsky’s werk me dan wél raakte. Kandinsky was één van de eerste kunstenaars die abstract schilderde en dat benaderde hij op een zeer analtyische manier. In zijn boeken beschrijft hij minitieus welk effect welke kleuren op de toeschouwer hebben en hoe een horizontale lijn iemand anders beïnvloedt dan een diagonale. Door een combinatie van kleuren en vormen wilde hij ervoor zorgen dat de toeschouwer een ‘innerlijke noodzaak’ ervaart. Nou, dat lukt hem bij mij uitstekend. Als ik naar Mouvement I kijk, zie ik een soort schitterende fantasiewereld voor me, een avontuurlijke plek, ergens in de toekomst, waar schoonheid overheerst. Ik ervaar bijna een soort gewichtloosheid, alsof ik door de ruimte zweef en prachtige objecten voorbij zie komen.

Mouvement 1
Mouvement 1 (1935)

Denk je er vaak aan? Gebruik je het voor inspiratie in je werk?

Ik probeer mezelf elke dag te confronteren met de verwondering en het ontzag voor absolute schoonheid die ik in het Guggenheim ervoer. De grootse schilderijen van Kandinsky leren me al mijn talent en tijd te steken in werk waar ik echt in geloof en om zo die innerlijke harmonie te bereiken. Dat effect breng ik overigens op een vrij platte manier teweeg, haha. Op mijn iPhone en iPad heb ik Mouvement 1 als wallpaper en Composition VII siert mijn desktop.

Composition VII (1913)
Composition VII (1913)

Waarom moet iedereen dit minstens één keer in zijn leven hebben gezien?

Kandinsky zag de kunst als een soort piramide. De top van de piramide is de avant-garde, en daar wilde hij zitten. Hij hield de laatste wetenschappelijke ontwikkelingen in de gaten en probeerde de tijdsgeest te vatten in zijn werk. Vanaf die top wilde hij de toeschouwer met zijn kunst naar boven halen door hen de wereld om zich heen telkens opnieuw te laten ontdekken. Ik interpreteer zijn theorie als ‘lang leve de verwondering’ en een aanmoeding om zonder te oordelen nieuwe ontwikkelingen tegemoet te treden. Dat is toch een prachtig streven? In ieder geval reden genoeg om jezelf ook eens aan zijn werk bloot aan te stellen.