De 15 tips van de maand augustus. Met de creatieve vrijheid van Orson Welles, een meeslepende Hongaarse familieroman en eenpersoons-miljoenenbedrijven.
Leuk dat je meeleest! Ik ben Ernst-Jan Pfauth, medeoprichter van De Correspondent en schrijver van Intentioneel leven. Elke maand deel ik een algoritmevrij lijstje van 15 aanbevelingen over cultuur, creativiteit, ondernemerschap en focus. Ben je nog geen lid? Geef je net als meer dan 32.000 anderen op:
Welkom aan iedereen die erbij kwam na een mooie aanbeveling van Matthijs van Nieuwkerk. Dit zijn de 15 tips van de maand augustus:
1. Je kunt een boek over het creatieve proces lezen, of je kunt naar een fragment van krap drie minuten kijken en evenveel leren. In een interview uit 1960 vertelt regisseur Orson Welles hoe hij als 25-jarige totale creatieve controle over Citizen Kane bedong. “Ik wilde geen geld, ik wilde autoriteit. Dus ik vroeg om het onmogelijke: of ze me met rust wilden laten.” Daarna vertelt Welles over de vrijheid die onwetendheid kan geven – ‘sterker dan zelfvertrouwen’ – en hoe je in korte tijd van een expert de fundamenten van elk creatief vak kunt leren. Wat een rijkdom in een paar minuten:1
2. Boris Johnson is alweer even van het politieke toneel, maar dat weerhield mijn vriend Tim de Gier er niet van een stuk uit 2019 over de Britse oud-premier met me te delen. Het is een ongelooflijk ooggetuigenverslag van hoe Johnson door het hele land op precies dezelfde manier de zaal om zijn vinger wond. Hij kwam te laat, vergat waar hij was, maar dit bleek allemaal bij de act te horen. Een hilarisch en licht zorgwekkend stuk.
3. Ik las een interessant artikel waarin media-analist Anu Atluru een label geeft aan een type media dat aan invloed wint: ‘insider media’. Zij stelt dat je tegenwoordig beter een klein maar invloedrijk publiek kunt hebben dan een massapubliek zonder invloed. Want gepersonaliseerde AI-nieuwsproducten gaan veel media verzwelgen. Maar in insider media is de band tussen de verzender en ontvanger zo hecht dat een chatbot die niet kan vervangen. Als ik nu een invloedrijke columnist was bij een gezichtsloze middelgrote krant, zou ik zo snel mogelijk een betaalde nieuwsbrief beginnen. Buiten het collectief zijn de overlevingskansen binnenkort groter. Lees op mijn blog meer over insider media en wat je daar zelf mee kunt.
4. Nog een fijne media-analyse, maar nu van data-onderzoeker Lauren Leek. Zij beschrijft waarom alles steeds meer op elkaar begint te lijken. Van winkelstraten tot muziekhits: Leeks data laten zien dat er steeds minder diversiteit is. Dat komt omdat we steeds meer beslissingen aan aanbevelingsalgoritmes uitbesteden. Geen grote verrassing, vermoed ik zo, maar Leek beschrijft vervolgens hoe iedereen – inclusief de uitbaters van de algoritmes – erbij gebaat is om die algoritmes onverwachte keuzes aan hun publiek te laten voorschotelen. Dat gaat op korte termijn ten koste van engagement, maar zorgt er uiteindelijk voor dat iedereen van meer variatie kan profiteren. Want monocultuur leidt tot krimp. Als het om je eigen mediadieet gaat, heb ik nog deze zes manieren voor je om algoritmes te omzeilen.
5. In het verlengde van twee bovenstaande analyses: ik beluisterde een interview met bestsellerauteur James ‘Atomic Habits‘ Clear die meewerkt aan een innovatieve uitgeverij. Doel van die club is om boeken uit te geven die in het tweede jaar meer verkopen dan in het eerste. Met andere woorden: ze mikken op langetermijnsucces in plaats van één hype-weekje in de bestsellerlijst. De kleinschalige uitgeverij concurreert met enorme uitgeefhuizen. Daar zegt de compagnon van Clear iets heel treffends over, wat volgens mij op veel meer vakgebieden van toepassing is: “I feel very strongly that in a market that is all about scale, that focus and boutique can really be extraordinarily powerful.”
6. Ja, schrijver Patrick Radden Keefe is echt zo goed als ze zeggen. Ik las na eindeloos aandringen van vrienden zijn London Falling en kon het boek een week lang niet wegleggen. Het is true crime voor mensen die zichzelf intellectueel vinden. Je leeft niet alleen naar de ontknoping van een Londense moordzaak toe, maar leert ondertussen ook hoe de wereldstad veranderd is. En wat die verandering zegt over het kapitalisme en Europese geopolitiek. Verder is het zó mooi geschreven. Neem deze zin, over een rechercheur die de ouders van de overleden Zac Brettler bijpraat over het politieonderzoek: “He spoke about Zac’s death in the detached tones of a philosophy professor ruminating on the fundamental unknowability of human existence.” Daarna las ik dit enthousiasmerende interview van Gijs Beukers en Keefes boek over de IRA: Say Nothing (eigenlijk nóg diepgravender en veelomvattender dan London Falling).
7. Nog een leestip: de roman Lázár van de Zwitserse auteur Nelio Biedermann. Deze vroegtwintiger is van adellijke Hongaarse afkomst en baseerde zijn roman op zijn familieverhaal. Als lezer maak je de twee wereldoorlogen en het Sovjettijdperk mee door de ogen van drie generaties baronnen. Het boek gaat niet dieper dan de gebeurtenissen, maar is bijzonder meeslepend geschreven. Ook leuk als je van aristocratische eigenaardigheden houdt: “Voor Lajos voelde het alsof hij naar het gouden tijdperk van zijn grootmoeder was verplaatst, die zo extravagant had geleefd dat ze, waar ze ook heen was gereisd, altijd haar persoonlijke melkkoe met de trein had laten meereizen.”
8. Ik ben in de kern een people pleaser. Daar is niets sociaals aan, stelt organisatiepsycholoog Adam Grant. People pleasen doe je niet omdat je bezorgd bent om anderen, maar omdat je verlangt naar hun acceptatie en goedkeuring. Erger nog: vaak hebben anderen juist last van mijn pleasing, omdat ik ze bijvoorbeeld geen feedback geef. Daarom probeer ik al jaren beter nee te zeggen, assertiever te zijn en duidelijke deadlines af te spreken. Gaat al stukken beter, maar dit artikel van Grant was weer een goede schop onder m’n kont.
9. Waarom herinneren we ons bijna niets van onze eerste drie levensjaren? Het enige wat ik me kan herinneren is dat ik aan de hand van mijn moeder over een zonovergoten camping in Frankrijk liep. Ik vond dit een mooi artikel van Kristin Ohlson over wat er met al die andere vroegste jeugdherinneringen gebeurt. Met een tip voor ouders van jonge kinderen: blijf met je kinderen praten over mooie herinneringen, dan is de kans groter dat die beklijven.
10. Als ik ergens in m’n kop niet uitkom, begin ik gewoon met schrijven. Ik noteer het probleem en kijk daarna wat er komt. Bijna altijd vind ik een uitweg. Op z’n minst lucht het op. Gek genoeg heb ik dat met typen niet. Ik vermoed door de onrustige digitale omgeving. Er ligt altijd afleiding op de loer én het voelt als werken. Papier is een kalmerende en daarom soms superieure technologie. Het heeft alleen één groot nadeel: ik kan oude notities moeilijk raadplegen. Als ik op een idee of een oplossing ben gekomen, zwerft het in een van mijn notitieboekjes rond. Maar sinds kort heb ik daar iets op gevonden: ik maak met de Claude-app een foto van de notitie en vraag om een transcript. Dat werkt zó verrassend goed:
11. Ik vind het mooi om te zien dat in deze tijden van afgesloten sociale platforms soms nog steeds zorgvuldig uitgedachte artikelen eindeloos doorgestuurd worden. Zoals Ordinary Abundance laatst, waarin Jordan Dworkin met een bijzonder ontworpen vertelvorm laat zien hoe we in ons eigen huis wereldwonderen voor lief nemen. Ik kreeg het artikel wel vijf keer getipt.
12. Wat kan Tobi Lakmaker toch weergaloos schrijven: “Ik ben het type geworden waar ik al m’n hele voetballende leven een hekel aan heb: de tomeloos agressieve man“.
13. Uit data van betaalplatform Stripe blijkt dat duizenden ondernemers in hun eentje per jaar meer dan een miljoen dollar omzet draaien. Hun aantal verdubbelde tussen 2023 en 2025. Het aantal solo-ondernemers dat de grens van tien miljoen dollar passeerde, verdrievoudigde bijna in diezelfde periode. Hoe dat komt? Doordat ambitieuze eenlingen AI-agents aansturen als medewerkers en zo eenpersoons-zakenimperia bouwen. De Wall Street Journal zocht een paar van dit soort ondernemers op: “The rise of million-dollar companies with just one employee“.
14. Ben je net terug van vakantie en vind je de small talk bij thuiskomst lastig? Dan heb ik nog wel een tip voor je:
15. Mis je het zonnige oord waar je op vakantie was en wil je in het buitenland wonen? Volg dan dit Nederlands-Belgische koppel voor inspiratie. Ik vertrek op halve snelheid, zonder drama:
- Dank aan Onno Eric Blom voor de tip! ↩︎
Reacties
Één reactie op “Waarom alles steeds meer op elkaar lijkt (en wat daaraan te doen)”
Hoi Ernst-Jan,
In het stuk benoem je het principe van insider media, waarbij je aangeeft dat een columnist beter een eigen nieuwsbrief met een niche publiek kan starten, dan blijven bij een gezichtsloze middelgrote krant. Ook in POM is dit regelmatig besproken met als voorbeelden Bas Heijne en Marcel van Roosmalen.
Ik vind dit zelf kortzichtig en volgens mij geef je zelf bij punt vier een goed tegenargument. Als schrijver kan het verleidelijk zijn om een nieuwsbrief te starten, je veilige groep volgers te krijgen en daarmee tevreden te zijn. Je hebt direct contact met je groep en daarmee een hechtere band. Het gevaar is naar mijn mening dat daarmee het ook een echokamer wordt. Tegelijk denk ik dat punt vier laat zien dat we belang hebben bij diversiteit van meningen die niet via een algoritme tot ons komen.
Een krant, of nieuwsmedium geeft mij verschillende meningen en inzichten. Juist dat is volgens mij het belang van schrijvers die beseffen dat ze onderdeel zijn van een geheel in plaats van een eigen bubbel.
Zomaar een gedachte die bij mij opkwam.
Groeten,
Geert